Alan Adlarına İlişkin Uyuşmazlıklar ve Çözüm Yolları

Kavramlar

 

1)İnternet

İnternet kelimesi ‘’İnter’’ (arası) ve ‘’Network’’ (bilgisayar ağı) kelimelerinin kısaltmalarından oluşmaktadır.[1] TDK[2] internet sözcüğüne karşılık olarak genel ağı önermiştir. İnternet birbirleriyle tüm dünya üzerinde yayılmış bilgisayar ağların birleşiminden oluşan devasa bir bilgisayar ağıdır. Sonuç olarak internet globalleşmenin (küreselleşme) başrolüdür.İlk başlarda internette bilgisayarlar arasındaki iletişim IP numarası olarak adlandırılan rakamlardan oluşan tanıtma araçlarıyla kuruluyordu. Bilgisayarla­rın rakamlar ile ifade edildiği IP numaralandırma sisteminin kullanımının zor olması nedeniyle alan adı sistemine geçildi. Zira alan adı sisteminde bilgisa­yarları tanımlayan alan adlarının akılda tutulmaları ve tanınmalarının sağlanma­sı daha kolaydı.[3] Küreselleşen dünyada internetin öngörülemeyen bir hızda ilerlemesi sonucu web siteleri ve bu sitelerin adresleri olan internet alan adları büyük bir önem kazanmış ve gelişen ekonomik ve teknolojik gelişmeler de ticaretin elektronik ortama taşınmasına sebebiyet vermiştir. Zira küreselleşen dünyada hizmet ve ürün satabilmenin en hızlı ve maliyetsiz yolu internettir. Ticari hayatta tacirleri tanıtmaya yarayan marka, ticaret unvanı, işletme adı gibi unsurların yanına bir de internet ağında bir bilgisayar üzerinde worldwide web (www) sitesine ulaşmak için sayılardan oluşan IP numaraları kullanmak yerine numaralarla paralelleşen, kolay akılda kalan “alan adı” unsuru eklenmiş ve bu durum beraberinde birtakım sorunlar meydana getirmiştir.[4]

 

1)Alan Adları (Domain Name)

Alan adları, İnternet üzerinde bulunan bilgisayar veya web sitelerinin adresini belirlemek için kullanılan IP (Internet Protokol) numarasını tanımlayan isimlerdir, yani alan adı bir web sitesinin internetteki adıdır.[5] Bu sisteme yukardada belirttiğim gibi IP sisteminden[6] sonra geçilmiştir. En çok kullanılan alan adı uzantıları .com, .net, .org’dur. Bu alan adı uzantılarından başka sayılamayacak kadar çok alan adı uzantısı vardır çünkü yeni alan adı uzantısı oluşturmak için ICANN[7]’a alan adı uzantısı başvurusu yapmak ve ICANN’ın bunu kabul etmesi yeterlidir.

İnternet adresleri genel olarak iki gruba ayrılırlar ;

1)Uluslararası alan adları : Bu tip alan adları ABD’den ICAAN konsorsiyumuna kayıtlı firmalardan alınır.İlk gelen alır kuralı ve domaini tahsis ederken sizden hiçbir belge tahsis edilmemesi uyuşmazlıkları doğmasında baş etkendir.

2)Coğrafi veya Yerli Alan Adları : Bu alan adları da uluslararası alan adları gibi aynı uzantılara sahiptir. Ancak, tescil edildikleri ülkenin internet takısı alan adının sonuna gelir. Örneğin alan adını Türkiye’den almışsanız alan adının sonuna Türkiye’nin internetteki uzantısı .tr eklenir. Uluslararası alan adlarının aksine bu kategorideki alan adlarını almak için çoğu zaman belgeler istenmektedir.[8]

Türk hukukunda, alan adlarıyla ilgili doğrudan kanuni bir düzenleme bulmak mümkün değildir.Markalar, ticaret ünvanları ve işletme adları ile alan adları arasındaki hukuki ihtilaf hallerinde, haksız rekabete ilişkin Türk Ticaret Kanunu’ndaki genel hükümler yanında, özellikle tescilli markalar hakkında Markaların Korunması Hakkında 556 sayılı KHK ile Medeni Kanun’un isim haklarına ilişkin maddeleri uygulama bulmaktadır.[9]

 

 

Alan Adı Uyuşmazlıkları

 

1)Alan Adı Uyuşmazlık Nedenleri

1990’lı yıllarda ticari olarak kullanılmaya başlanması ile birlikte internet daha da yaygınlaşmaya ve marka sahipleriyle alan adları sahipleri arasında itilaflar yaşanmaya başlamıştır.[10] Kamuoyunun ilgisini ilk çeken uyuşmazlık olayı bir gazetecinin kendi adına kaydettiği ‘’mcdonalds.com’’ alan adına ilişkin olaydır. McDonald’s bu olayda marka tesciline dayanarak alan adı tesciline  itiraz etmiştir.[11] Bu olay pek tabiki McDonald’sın internetin öneminin geç farketmesidir. Alan adı uyuşmazlıklarının birinci temel nedeni alan adları tekil olduğundan alan adı bir kişiye tahsis edilmişse bir diğer kişiye daha tahsis edilememektedir.

İkinci temel neden ise alan adı tahsisinde genel olarak uygulanan ilk gelen alır politikasıdır.[12] Bu sayede kişi başka kişilerce tescil edilmiş bir marka adını ilk başvuran olması durumunda kendi adına domaini tahsis edebilmektedir.[13]

Alan adı karaborsacılığı (cybersquatting) kavramı bir kişinin kötü niyetli olarak yasal olarak ilgisi bulunmadığı marka adını, şirket adını vb tanımlayıcı niteliği bulunan ve daha çok fikri mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilen isimleri alan adı olarak tahsis ettirmesi olarak tanımlanmaktadır.[14] Bu işin babası olarak nitelendirilen DennisToeppen’dir.Toeppentam 100 büyük organizasyon ve kurumun alan adlarını önceden kendi adına rezerve ederek, ihtiyaç duyulduğunda onlara geri satma kariyerini seçti. Ancak Panavision şirketi Toeppen’e öyle bir dava tokadı indirdi ki, bu durum 1999 senesinde örnek dava olarak hukukta yer edindi. Kısaca, bir kuruma ait olan tescilli markanın üçüncü şahıslar tarafından satın alınması tamamen yasaklandı.[15]

Klavye Korsanlığı (typosquatting) kavramı hiti fazla olan sitelerin alan adlarına benzerini küçük değişikliklerle veya eksik yada fazla harflerle alan adı olarak kayıt ettirilmesidir. Kısa bir deneme yanılma yoluyla bu sitelere rastlayabilirsiniz. Wipo’nun D2011-0757 dava numaralı uyuşmazlıkta[16] Turkcell sahibi bulunduğu bumubumu.com alan adını bumuubumu.com, bumuydubumu.com, bumubumugnctrkcll.com’la tahsis edilmiş alan adlarına karşı dava açmıştır. Wipo alan adlarının Turkcell’e devrine hükmetmiştir.

 

2)Alan Adlarına İlişkin Uyuşmazlıkların Çözüm Yolları

 

A)Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Mekanizmasının Kullanılması

‘’.tr’’ uzantılı internet alan adları ile ilgili uyuşmazlık çözüm mekanizması ‘’İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Tebliği ‘’ ile düzenlenmiştir.[17] Mezkûr yönetmelik kapsamında UÇHS, alan adları ile ilgili ihtilafların çözüm sürecini hakemler veya hakem heyetleri vasıtasıyla yürüten kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler veya uluslararası kuruluşlar olarak tanımlanmıştır. Bu doğrultuda, internet alan adları ile ilgili uyuşmazlık çözüm mekanizmasının işletilmesi ile uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcıların belirlenmesine ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla dünya uygulamalarına paralel olarak Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması öngörülmüştür.[18]

Bu çözüm mekanizmasında kişi uyuşmazlığın çözümü için dilediği UÇHS’nin internet sayfasında başvurusunu yapabilir. UÇHS kapasitesinin yetmediği durumlarda bu başvuruyu reddetme hakkına haizdir. İlgili UÇHS başvuruyu kabul edip etmediğini bir iş günü içinde şikayet eden tarafa bildirir. Şikayetçi başvurusunda şikayete konu olan alan adını , bu alan adına ilişkin iade  veya devir talebini ve iddiasını destekleyen her türlü bilgi ve belgeleri başvuru yaptığı UÇHS’ye bildirir.

Başvuru yapıldıktan sonrada destekleyici bilgi ve belge sunulabilir ancak bunların değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hakem heyetinin takdirindedir. Hakem heyetinin değilde tek hakemin baktığı uyuşmazlıklarda takdir hakkı hakemin elindedir. UÇHS başvuruda eksiklik tespit ederse durumu şikayetçiye bildirir ve beş günlük süre verir. Beş gün içinde eksiklikleri giderilmeyen başvuru geçersiz sayılır. UÇHS başvuruyu kabul ettikten sonra uyuşmazlığa konu olan alan adını derhal TRABİS’e[19] bildirir. UÇHS konu hakkında internet sayfasında duyuru yapar ve alan adı dondurulur.

Başvurunun kabul edilmesinin ardından bir iş günü başvuru şikayet edilene gönderilir. Şikayet edilen başvurunun kendisine gönderilmesinden itibaren on gün içinde cevabını , cevabını destekleyecek bilgi ve belgeleri ve hakem sayısı tercihini UÇHS’ye iletir. On gün içinde şikayet edilenin cevap vermemesi halinde şikayet edenin ve üçüncü taraflardan temin edilen bilgi ve belgelere göre karar verilir.

Hakem veya hakem heyeti onbeş gün içinde karar verir ancak bu süre içinde karar verilememesi durumunda beş güne kadar ek süre kullanabilir. UÇHS kendisine bildirilen kararı bir gün içinde TRABİS’e ve uyuşmazlık taraflarına gönderir. Karar derhal yerine getirilir. TRABİS’le hemen hemen aynı işlevlere sahip ODTÜ’nün nic.tr oluşumuda ilgili sayfasının ilgili maddesinde UÇK’nun alacağı çözüm kararlarına uyucağını açıkça belirtmiştir[20]. Ayrıca bir sonraki maddesinde ise alan adı başvurusunda bulunan kişilerin UÇK’nun alacağı kararlar doğrultusunda tüm haklarından feragat edecekleri açıkça hüküm altına alınmıştır.[21]

 

 

B)ICANN Tahkim Usulü

İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu (ICANN) uluslararası düzeyde organize olmuş, İnternet Protokolü (IP) adresi alanı tahsisi, protokol tanıtıcı ataması, genel (gTLD) ve ülke kodu (ccTLD) Üst Düzey Alan ismi sistemi yönetimi ve kök sunucu sistemi yönetimi işlevlerinden sorumlu kâr amacı gütmeyen bir kurumdur. Bu servisler ilk olarak ABD hükümeti ile yapılan sözleşme gereği İnternet Tahsisli Sayılar Otoritesi (IANA) ve diğer kurumlar tarafından gerçekleştiriliyordu. Günümüzde IANA’nın işlevini ICANN gerçekleştirmektedir. Özel-kamuya açık bir ortaklık olarak ICANN İnternetin çalışma kararlılığının korunması, rekabetin desteklenmesi, küresel İnternet topluluklarının daha geniş bir katılımla temsilinin sağlanması ve tabandan gelen, uzlaşma temelli süreçlerle görevine uygun politikaların geliştirilmesi için çalışmaktadır[22]. ICANN’in yapısı içinde hükümetler ve uluslararası anlaşmalarla kurulan organizasyonlar, şirketler, organizasyonlar ve küresel İnternet’in inşa edilmesine ve korumasına katkıda bulunma becerisine sahip bireylerle birlikte ortaklık içinde çalışır. İnternetin yenilikçiliği ve sürekli olarak büyümesi kararlılığının korunmasında yeni zorluklar ortaya çıkarmaktadır. ICANN’in katılımcıları birlikte çalışarak, doğrudan ICANN’in teknik koordinasyon görevi ile ilgili olan sorunlara yönelmektedirler. İleri teknoloji ekonomisinde kendi kendine düzenlemelerin en yüksek düzeye çıkarılması ilkesine uygun olarak, ICANN belki de İnternet topluluğunun çeşitli unsurlarının bir arada çalışmasının en önde gelen örneğidir.[23]

İnternetin her geçen gün yaygınlaşması ve gelişmesi alan adlarının tesciline ilişkin kurallarla ilgili yeni düzenlemeler yapılmasını gerektirmiş ve 24 Ekim 1999 tarihinde ICANN tarafından “internet alan adı uyuşmazlıklarının çözümü” konusunda bir dizi kuralı kapsayan bir yönetmelik yayınlanmıştır. ICANN ‘a bağlı olarak internet alan adı tescil işlemlerini gerçekleştiren her kuruluş ve bu kuruluşlardan hizmet alan her gerçek ve tüzel kişi bu kurallara tabi kılınmıştır.[24]

ICANN tahkimi klasik tahkime göre biraz farklıdır. Klasik tahkimde tahkim yolunu seçmek tarafların iradesine bağlıyken ICANN’da alan adını tescilde uyuşmazlık çözüm yolunu ICANN tahkim yolunu seçilmiş olmaktadır. Yani alan adı tescili talebinde bulunan kişi peşinen ICANN tahkim usulü kurallarını kabul etmiş olmaktadır. Ayrıca ICANN klasik tahkime göre çok hızlı ve ucuzdur.[25]

İnternet Alan Adı Uyuşmazlıkları Yeknesak Çözüm Kuralları m. 4’te, uyuşmazlık başvurusunun içermesi gereken maddî şartlar düzenlenmiştir. Buna göre, internet alan adına ilişkin ICANN tahkimine gidilebilmesi için markaların alan adlarıyla benzer veya aynı olması, iltibasa neden olması, tescil sahibinin kötü niyetli olması ve alan adına ilişkin bir hak veya haklı bir menfaatinin bulunmaması gerekmektedir.

ICANN tarafından akredite edilmiş bir uyuşmazlığı çözme kuruluşuna şikayetçi şikayetini bildirmesiyle süreç başlar. Başvuru elektronik ortamda yapılır. Başvuru dilekçesine uyuşmazlığa sebep olan alan adı , ne yönde karar verilmesini istediği , uyuşmazlıkla ilgili bilgi belgeler ve heyetin bir mi yoksa üç hakemden mi oluşmasını istediğine dair talebi yazılır. Başvuru dilekçesi bakından ICANN tahkim yolundaki başvuru UÇHM ile hemen hemen aynıdır ki zaten UÇHM’de yeknesak kuralları göz önünde bulundurularak oluşturulmuştur.

Tahkim başvuru dilekçesinde eksiklik bulunması halinde ilgili tahkim merkezi davacıya beş günlük süre verir. Beş günlük süre içerisinde eksiklik giderilmezse başvuru hiç yapılmamış gibi sayılır.

Tahkim mercii başvurudan sonra başvuru dilekçesini üç gün içerisinde davalıya gönderir. Başvuru dilekçesi davalıya divan tarafından gönderildiği tarihten başlamak üzere davalının cevap vermek için yirmi günü vardır. Eğer bu süre geçerse UÇHM’deki gibi konu olan uyuşmazlığa şikayetçinin talepleri esas alınarak karar verilecektir. Davalı cevap dilekçesinde bilgi ve belgeleri, hakem sayısı bakımından davacıyla mutabık olup olmadığını yazmalıdır. Ayrıca cevap verme süresininde uzatılmasını talep edebilir.

Yargılamanın dili esas itibariyle tarafların anlaşmış olup olmamalarına göre belirlenmektedir. Tarafların anlaşamamış olması ihtimali Türkiye açısından değerlendirildiğinde, yargılama dilinin İngilizce olacağı sonucuna varmak mümkündür. Zira ülkemizde alan adı tescil işlevini yerine getiren ODTÜ’nün izlediği politikalar neticesinde, alan adı tahsisleri büyük çoğunlukla yetkili yabancı tescil kuruluşları bünyesinde yapılmaktadır.[26]

Karar istisnalar dışında hakemlerin atanmasından itibaren on dört gün içinde verilmesi gerekmektedir. Heyet yalnızca alan adının devri veya silinmesi kararlarını verebilir yani tazminata hükmedemez. Tahkim kuruluşu heyetin kararını aldıktan sonra üç gün içerisinde taraflara ve ICANN’a bildirir.

[1]https://www.btk.gov.tr/File/?path=ROOT%2F1%2FDocuments%2FTez%2FABD%C3%9CLKAD%C4%B0R+G%C3%9CL+TEZ-isbn.PDF

[2] Türk dil kurumu

[6]İnternet’e bağlanan her bilgisayara internet servis sağlayıcısı tarafından bir IP adresi atanır ve internetteki diğer bilgisayarlar bu bilgisayara verilen bu adres ile ulaşırlar

[7]İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu

[8] Bu konudaki detaylı bilgi için nic.tr

[9] Zeynep Şarlak, İnternet alan adının hukuki niteliği ve  marka hakkı üzerindeki etkisi, 2006

[10] Federal Register, 1998

[11] Smith, 2007

[12]Abdülkadir Gül, İnternet alan adları uyuşmazlıkları alternatif çözüm mekanizmasında dünya uygulamalarının incelenmesi ve Türkiye için öneriler,  2015

[13]Landau, 1997

[14]Abdülkadir Gül, İnternet alan adları uyuşmazlıkları alternatif çözüm mekanizmasında dünya uygulamalarının incelenmesi ve Türkiye için öneriler,  2015

[15]http://blog.tamindir.com/iste-en-nefret-ettigimiz-7-internet-bulusu-ve-sorumlulari_10541/

[16]http://www.wipo.int/amc/en/domains/decisions/word/2011/d2011-0757.doc

[17] RG, 2013

[18] http://www.trabis.gov.tr/tr/ucm.html

[19] BTK tarafından kurulan ‘’.tr ağ bilgi sistemi’’

[20] https://www.nic.tr/forms/politikalar.pdf  / m.27

[21] https://www.nic.tr/forms/politikalar.pdf  / m.28

[22] https://archive.icann.org/tr/turkish.html

[23] https://www.serhatkoc.com/82/

[25] Nurullah Bal, İnternet Alan Adları ve İnternet Alan Adı Uyuşmazlıklarının Tahkim Yoluyla Çözümlenmesi

[26] Nurullah Bal, İnternet Alan Adları ve İnternet Alan Adı Uyuşmazlıklarının Tahkim Yoluyla Çözümlenmesi

 

Summary
Article Name
Alan Adlarına İlişkin Uyuşmazlıklar
Description
Günümüzde internetin yaygınlaşmasıyla alan adları yani domainlerde hayatımıza entegre olmuşlardır. Alan adları ile ilgili uyuşmazlıklarda ICANN yüksek mahkeme görevindedir.
Author
Publisher Name
Aydar Hukuk
Publisher Logo